Deel uitmaken van dit universum, Barbara Schroeder

Kunstenaar Barbara Schroeder is oorspronkelijk afkomstig uit Kleef, Duitsland, en verhuisde veertig jaar geleden naar Bordeaux met de bedoeling om slechts één jaar aan de kunstacademie te studeren, maar de liefde hield haar daar. Niet de romantische soort, maar een diepe en blijvende passie voor de regio, haar mensen en haar landbouw – in het bijzonder de wijngaarden – gecombineerd met de schoonheid van een landschap waarin bergen, zee en gastronomie samenkomen. Maar nu bevindt Barbara zich op het landgoed De Moeren, in Noord-Brabant. Wanneer ik de historische schuur binnenstap, waar Barbara een maand woont en werkt als Artist in Residence bij het Van GoghHuis, is de ruimte donker, op één enkele lichtstraal na, afkomstig van de projectie van een film op een object dat bij nadere inspectie de vorm van een huis blijkt te hebben.

Oh nee, de film is al eerder gemaakt en zeer professioneel geproduceerd door Jane Kleis; het zou onmogelijk zijn om die in zo’n korte tijd te maken. Wat ik tijdens de residentie heb gedaan, is het huis bouwen en het gebruiken als oppervlak om de film op te projecteren, omdat ik nooit een bevredigende manier had gevonden om de film te presenteren—tot nu.
Het huis zelf is heel eenvoudig. De verhoudingen zijn gebaseerd op de gulden snede, met een kubus als basis en een driehoek als dak. Het is gebouwd van lokaal verkregen bamboestokken en een katoenen doek dat is bedekt met koeienmest. De structuur belichaamt de essentie van hoe wij huizen bouwen.

Ja, ‘koeiepoep’. Ik gebruik dit al enkele jaren. Eigenlijk is het gewoon hooi en gras dat in de koe wordt getransformeerd.

Nee, dit is de eerste keer dat ik hier ben. Ik kwam in contact met de organisatie dankzij Angus (Zhixin Angus Liau); hij was een van de kunstenaars die deelnamen aan dit AiR-programma. We waren beiden in residentie in Brussel en hij stelde me voor aan Ron en Eva* toen zij hem bezochten. Ze raakten geïnteresseerd in mijn werk, dat nu te zien is op de tentoonstelling Patate in Zundert. Die toont werk van kunstenaars die, net als ik, door de aardappel zijn geïnspireerd. Ik heb veel aardappelen van porselein gemaakt. Daarna volgde een uitnodiging voor deze residentie, en zo ben ik hier beland, op een plek waar ik absoluut niets van weet.

Allereerst heb ik me voorbereid door een project te ontwikkelen dat verbonden is met Vincent. Voor mijn aankomst bezocht ik het Van Gogh Museum in Amsterdam, omdat ik een andere dimensie van zijn werk wilde herontdekken, voorbij de iconische zonnebloemen.
Mijn interesse ligt vooral bij boeren en landbouwgemeenschappen. Tegenwoordig blijven steden groeien, wat leidt tot toenemende verstedelijking, en we hebben de neiging de boeren te vergeten. Terwijl zij essentieel zijn: ze vormen het landschap en voeden de wereld. De natuur is niet altijd zacht; ze kan ook hard en veeleisend zijn.

De mensen. Zonder mensen is er geen project. Daarom ben ik hier aangekomen zonder een vastomlijnd plan. Het is essentieel om open te blijven staan voor mogelijkheden en een plek niet met arrogantie te benaderen. De essentie van mijn werk is collaboratief; zonder mensen kan er geen samenwerking bestaan.

De omgeving biedt een rijke bron van inspiratie, met de aanwezigheid van een nationaal park en een sterke lokale gemeenschap. Hier zijn heeft een volledige werk- en leefcontext gevormd voor mijn praktijk. Ik heb boeren ontmoet die mijn onderzoek actief hebben ondersteund door mij te helpen bij het vinden van de materialen die ik voor mijn werk nodig had.
Ze hielpen me bij het verkrijgen van bamboe en bij het vinden van een geschikte bron van koeienmest, omdat het voor mij essentieel was om met een niet-industriële boerderij te werken. Koeienmest van ethisch gehouden, goed gevoede koeien heeft geen sterke geur, in tegenstelling tot mest van koeien die met kunstmatige diëten worden gevoed.

Op een dag kwam een boer naar me toe met maïs die was geïnfecteerd door een schimmel genaamd ‘maïsbrand’. Het resultaat is zowel mooi als verontrustend. Hoewel boeren het als een ziekte zien en zich zorgen maken wanneer het verschijnt, vind ik het esthetisch zeer aantrekkelijk.
Na het fotograferen van de maïs begon ik te schilderen. Het proces ging vooral over het verkennen van vormen en kleuren. Binnenin bevat de maïs een zwart poeder, dat doet denken aan houtskool, en dat heb ik vervolgens gebruikt om mee te schilderen, met een acrylbindmiddel om het te fixeren.

Dat denk ik niet. Ik heb het onderzocht, en in sommige landen wordt het zelfs als een delicatesse beschouwd. Daarom geloof ik dat het veilig is om te gebruiken.

Barbara geeft me een rondleiding door de schuur om haar werken te laten zien en meer licht aan te doen. Eerst toont ze me een soort planeten, maar het blijken donkere bollen te zijn die aan touwen hangen. Ze zijn gemaakt van koeienmest en in elk ervan zit een eikel die Barbara hier heeft gevonden. Een ander werk is een kleine installatie van witte jurken, eveneens ondergedompeld in koeienmest.

Dit werk is een eerbetoon aan vrouwelijke boeren, die vaak worden vergeten. Ik heb al deze jurken gekregen van leden van de lokale gemeenschap, waaronder ook onafgemaakte. Het is een van mijn favoriete werken die hier zijn ontstaan, naast de tekeningen.
De tekeningen op papier zijn studies—men moet altijd blijven bestuderen en zorgvuldig observeren. Zelfs de schilderijen, hoewel ze niet op tijd af zullen zijn, hebben me geholpen mijn visie te verfijnen.
Ik ben erg tevreden over het huis; het belichaamt het volume dat ik me had voorgesteld. Hoewel compromissen vaak nodig zijn, voelt het deze keer compleet. De projectie fungeert als een soort raam en vergroot de ruimtelijke ervaring.

Nooit. Ik hoop dit huis mee te nemen—het moet alleen in mijn auto passen. Als ik meer tijd had gehad, zou ik de panelen met meer koeienmest hebben bedekt. Het doel van het huis is om ons opnieuw te verbinden met de levenscyclus.
Eigenlijk heb ik in Brussel al eens een heel klein huis gemaakt. Dat was opgebouwd uit kleine blokjes, zoals het speelgoed waarmee kinderen spelen, en was bedoeld als een reflectie op het bouwen van de toekomst.

In deze laatste dagen concentreer ik me op het maken van grote tekeningen op doek met koeienmest en zwart maïsbrandpoeder. Ik werk liever op doek, omdat papier kwetsbaar is en bescherming achter glas nodig heeft. Voor mij voelt doek als een tweede huid—het draagt zijn eigen kleur en aanwezigheid, terwijl papier simpelweg wit is.

Toen ik aankwam, koos ik ervoor open te blijven en me volledig onder te dompelen in deze omgeving. Een uitdaging was het gebrek aan daglicht in de schuur—er zijn maar weinig ramen—maar zulke beperkingen kunnen ook waardevol zijn. Ik had het geluk hier in de zomer te zijn, het beste seizoen voor deze ervaring. De ruimte biedt veel mogelijkheden en al met al is het een prachtige ervaring geweest, verrijkt door de vriendelijkheid van de lokale gemeenschap. Voor mij is het ontmoeten van de mensen van de plek essentieel. Ik heb veel gewandeld en gefietst, maar zonder de mensen zou de ervaring niet hetzelfde zijn geweest. Ik liet mijn deur vaak open zodat bezoekers vrij naar binnen konden komen.
In deze laatste dagen richt ik me op het afronden van mijn werk en is de ruimte meer privé geworden. Vincent heeft ook de juiste afstand bewaard, waardoor ik de nodige ruimte kreeg om te werken.

Esther van Rosmalen, augustus 2025

* Ron Dirven is directeur van Vincent van GoghHuis Zundert en Eva Geene is curator van het AiR Van Gogh-programma.