49m², jaar 10, zomer 2026 | Een prinses in het Zaartpark

Koninklijk bezoek in Breda: de Prinses van de Acht Schatten heeft haar intrek genomen op een grasveld van 49m² in het Zaartpark. Kunstenaar Echo Wang nam de Prinses mee uit Taiwan en introduceerde haar in het park. Hoe langer ze in Breda verblijft, hoe meer haar legende zich vormt naar Nederlandse tradities en verhalen. Het is een mechanisme dat Wang intrigeert, precies hetzelfde proces voltrekt zich bij migratie. Zodra migranten zich aanpassen aan nieuwe leefomgevingen, vermengen oude tradities zich langzaam met gebruiken uit het nieuwe thuisland. Er ontstaat, zoals Salman Rushdie zo treffend beschrijft in Haroen en de zee van verhalen, een ‘Oceaan van Verhalenstromen’ die constant evolueert. Charlotte Fijen bezocht Echo Wang en de Prinses van de Acht Schatten en sprak met hen over folklore, migratie en zoete aardappelplanten.

Hoe komt een Taiwanese Prinses terecht in een park in Breda? Het verhaal daarachter is logischer dan je misschien zou vermoeden. De Prinses die Wang meebracht naar Breda, komt oorspronkelijk uit Nederland. Ze keert daardoor terug naar het land waar ze eigenlijk thuishoort. Wang legt uit dat er volgens de legende een Nederlandse vrouw aan boord was van een schip dat schipbreuk leed voor de kust van Hengchun, het zuidelijkste puntje van Taiwan. Alle bemanningsleden worden om het leven gebracht door de inheemse bevolking, inclusief de Nederlandse vrouw. Voordat ze haar ombrengen neemt de inheemse bevolking acht objecten van haar af: een paar klompen, een zijden sjaal, een parelketting, een ring, een leren koffer, een verenpen, oorbellen en papier. In de Taiwanese volksverbeelding wordt deze Nederlandse vrouw later de Prinses van de Acht Schatten genoemd.

Het levensverhaal van de Prinses is veelomvattend. In diens artistieke praktijk heeft Wang veel onderzoek gedaan naar de mythevorming rondom de Prinses. Hen ontdekte dat haar verhaal bestaat uit een samenvoeging van vele verschillende verhalen. Zo lijkt het verhaal van de Nederlandse vrouw die schipbreuk lijdt voor de kunst van Taiwan sterk op dat van de Amerikaanse Mercy G. Hunt. Ook zij zat aan boord van een schip dat in 1867 verging voor de Taiwanese kust en werd – samen met de rest van de bemanning waaronder haar man kapitein Joseph Hunt – vermoord door de inheemse bevolking. In de wetenschap dat de legende van de Prinses steeds aan verandering onderhevig is, voegt Wang hun eigen versies toe en verweeft telkens nieuwe Nederlandse actualiteiten door haar geschiedenis heen. Tijdens FashionClash in Maastricht presenteerde Wang bijvoorbeeld een nieuwe jurk voor de Prinses, waarvoor hen inspiratie haalde uit de vondst van een zijden jurk in een scheepswrak bij Texel in 2014.

Voor Wangs residentie bij Witte Rook wilde hen weer een toevoeging doen door midden op het grasveld van 49m² een tempel te bouwen voor de Prinses. Dit keer baseerde hen zich op een Taiwanese vertelling waarin de lokale bevolking de Prinses naar haar thuisland Nederland probeert te sturen omdat ze verdrietig zou zijn. Er werd zelfs een ceremonie georganiseerd om haar een goede reis te wensen. Deze twee verhalen combineerde Wang voor Witte Rook tot een nieuwe folklore over de Prinses. Bijzonder is dat ze dit keer een schat met een speciale betekenis meeneemt uit Taiwan: zoete aardappel. Dit gewas werd door Europese kolonisten meegenomen naar Taiwan en nu keert deze koloniale plant – net als de Prinses zelf – weer terug naar het oorspronkelijke grondgebied.

De planten laten zien hoe de Prinses zich in Nederland weer moet aanpassen aan haar land van herkomst. Daarmee symboliseren ze het aanpassingsproces waar migranten doorlopend mee te maken hebben. In Breda is dit proces eveneens in volle gang, Wang heeft het verhaal van de Prinses verschillende keren aangepast op basis van gebeurtenissen die voorvielen tijdens de residentie. Flinke regenbuien zorgden er onder andere voor dat de kleilaag die de bovenzijde van de tempel bedekte werd weggespoeld. Wang repareerde de tempel daarna met de oranje draden die hen eerder gebruikte voor het overeind houden van het bouwwerk. Gesprekken met toevallige voorbijgangers, die ieder hun eigen referentiekader meenemen bij het zien van de Prinses, hielpen Wang eveneens bij het aanpassingsproces. Wang vertelt: ‘Mensen in Nederland denken nu dat de Prinses een mol is omdat ze is gemaakt van grond uit molshopen en eruitziet als een mol. De Prinses heeft zich alweer aangepast aan de Nederlandse verhalen.’

Het verhaal van de Prinses van de Acht Schatten laat zien dat mythen niet eenduidig tot stand komen. Ze zijn aan constante verandering onderhevig, als ware het een eindeloos netwerk van verhalende vertakkingen waarin de rode draad nog net gevolgd kan worden. De gevierde Brits-Amerikaanse schrijver Salman Rushdie beschrijft deze aanhoudende gedaantewisselingen van verhalen treffend in het sprookje Haroen en de zee van verhalen uit 1990. Hij draagt het op aan zijn zoon, van wie hij destijds tijdelijk gescheiden was.[1] In het boek beschrijft Rushdie de wonderbaarlijke zoektocht van de jonge hoofdpersoon Haroen naar de bron van alle verhalen. Eenmaal aangekomen in de Oceaan van Verhalenstromen ontdekt Haroen hoe verhalen gevormd worden:

Hij keek in het water en zag dat het was samengesteld uit duizend en duizend-en-één verschillende stromen met allemaal een andere kleur, die in een vloeibaar, adembenemend ingewikkeld tapijt met elkaar vervlochten waren; en Mierlo legde uit dat dit de Verhalenstromen waren, dat elke gekleurde streng een verhaal voorstelde en bevatte. Elk deel van de Oceaan had zijn eigen soort verhalen, en omdat je er alle verhalen aantrof die ooit waren verteld en een heleboel die nu verzonnen werden, was de Oceaan van Verhalenstromen in feite de grootste bibliotheek van het heelal. En omdat ze in vloeibare vorm werden bewaard, behielden de verhalen het vermogen te veranderen, een nieuwe versie van zichzelf te worden, samen te gaan met andere verhalen en zodoende weer een nieuw verhaal te vormen; zodat de Oceaan van Verhalenstromen, in tegenstelling tot een bibliotheek met boeken, veel meer was dan een bron van voortkabbelende verhalen. Deze bibliotheek was niet doods maar springlevend.[2]

Bekijken we het verhaal van de Prinses van de Acht Schatten door de lens van de Oceaan van Verhalen, dan blijkt dat ook haar verhaal springlevend is. Telkens wordt er een andere stroom in een andere kleur aan toegevoegd waardoor haar legende verandert. Wangs tempel en aardappelplanten zijn in die zin de laatste toevoeging aan een alsmaar veranderende verhaallijn – twee nieuwe tinten aan een toch al kleurrijke mythe.

Wang zelf vergelijkt de verhalenstromen met AI – artificiële intelligentie. Net als in het menselijk geheugen ontstaan ook daar constant kleine foutjes in de overlevering van informatie. Hoe langer je een verhaal doorgeeft, hoe meer kans op vertakkingen in de verhaallijn. Of om bij de Oceaan van Verhalenstromen te blijven: hoe meer gekleurde strengen samenkomen, hoe groter de kans op een onbegrijpelijke warboel aan verhaallijnen. In folklore werkt dat precies zo, legt Wang uit: ‘Folkloreverhalen worden steeds een beetje anders, als waren ze levende entiteiten die constant aan verandering onderhevig zijn. Toen ik het verhaal van de Prinses onderzocht werd ik bijna gek, telkens verandert het verhaal, ik kreeg er geen grip op. Maar uiteindelijk maakt dat helemaal niet uit. Mensen willen gewoon in de Prinses geloven, ongeacht hoe geloofwaardig of warrig haar verhaal is.’

Nu de 49m²-residentie van Echo Wang ten einde is gekomen, reflecteert hen op het project. ‘Ik wil niet voor altijd de Taiwanese cultuur blijven koppelen aan de Nederlandse cultuur. Mijn doel is om meer universele verhalen te vertellen over goden als migranten. Goden worden altijd meegenomen door migranten naar een ander land en passen zich net als zij aan de onbekende culturen aan. Dat principe vind ik interessant.’ Een ander aspect dat Wang verder wil onderzoeken is de manier waarop ambachten zich ontwikkelen. Tijdens het vormgeven van de Prinses en haar tempel op de 49m² werkte hen voor het eerst sinds lange tijd weer met hun eigen handen. ‘Ik heb veel geleerd van het proces. Het was heel verfrissend om de Prinses en haar tempel op een intuïtieve manier met de hand vorm te geven. Het heeft mijn interesse in ambachten aangewakkerd. Ambacht, evenals folklore, ontwikkelt zich ook onder invloed van migratie. Dat wil ik graag verder onderzoeken na deze residentie.’

Het verhaal van de Prinses van de Acht Schatten gaat zo langzaam op in nieuwe onderzoekslijnen en verhalen binnen Wangs artistieke praktijk. Ter afsluiting van de residentie heeft Wang een performance gegeven waarin hen een gedicht voordraagt. De laatste passage kan de overgang van het individuele verhaal naar het grotere geheel niet beter verwoorden:

Gezien worden

Toen het gras weg was, zagen de mensen haar voor het eerst goed staan.

Toen wilde ze praten.

Kort daarna schoof de maan voor de zon.

Het licht werd vreemd.

Veel mensen kwamen naar het park.

Ze kwamen om naar de lucht te kijken.

Maar ze zagen ook de tempel.

Ze zagen haar.

Ze zagen haar.

Ze zagen…

mij.

Vertrek

Ik ga varen.

‘Onbekend maakt onbemind,’ zeggen de mensen hier.

Eerst kenden ze haar niet.

Nu kennen ze mij.

Kwam ik naar Nederland?

Of kwam ik thuis?

Of reis ik gewoon verder?

Niemand weet het.

Ik kan alleen vooruit.

[1] Op 14 februari 1989 sprak de Iraanse geestelijk moslimleider Ruhollah Khomeini naar aanleiding van de publicatie van Rushdies boek De duivelsverzen (1988) op Radio Teheran een fatwa uit waardoor Moslims wereldwijd de opdracht kregen om hem te doden. Rushdie dook daarna noodgedwongen tientallen jaren onder.

[2] Salman Rushdie, Haroen en de zee van verhalen, 1990, p. 52.